Rozwój osłonowych baterii artylerii przeciwlotniczych w Siłach Zbrojnych PRL w latach 1967 - 1981
 
Idea formowania samodzielnych baterii artylerii przeciwlotniczych dla ochrony konkretnych obiektów wojskowych pojawiła się w drugiej połowie lat 60-tych i pojawiła się w Uchwale Komitetu Obrony Kraju nr 001/67 z dnia 5 lipca 1967 roku w sprawie zwiększenia ilościowego stanu etatowego Sił Zbrojnych PRL na lata 1967-1970 oraz Uchwale nr 002/67 z dnia 5 lipca 1967 roku w sprawie zmiany wielkości wydatków obronnych Państwa na lata 1966 - 1970, decyzja o sformowaniu osłonowych baterii tego typu podjęta została Rozkazami Ministra Obrony Narodowej nr 093/Org. i 094/Org. z dnia 6 lipca 1967 roku w sprawie wzmocnienia obrony przeciwlotniczej kraju i wojsk. Jako możemy przeczytać w rozkazie Ministra Obrony Narodowej nr 093/Org. z dnia 6 lipca 1967 roku, "W pierwszej kolejności, w latach 1967 - 1968 rozwinąć system osłony artylerią przeciwlotniczą lotnisk, stanowisk ogniowych rakiet przeciwlotniczych, stanowisk dowodzenia wojsk OPK i innych obiektów na terenie kraju oraz wprowadzić klasyczne środki przeciwlotnicze do dywizji, stosownie do ich nowej struktury organizacyjnej."
 
Rozkaz Ministra Obrony Narodowej nr 094/Org. z dnia 6 lipca 1967 roku określał już dokładniej postawione zadania, możemy zacytować najważniejsze z punktów rozkazu:
 
"1. Wykorzystać posiadane obecnie oraz przewidywane do wycofania z uzbrojenia wojsk klasyczne środki obrony przeciwlotniczej dla zorganizowania osłony stanowisk ogniowych artylerii rakietowej, lotnisk, stanowisk dowodzenia wojsk OPK, posterunków radiolokacyjnych, składnic i innych obiektów na obszarze kraju. Jednocześnie przyspieszyć wprowadzenie do dywizji zmechanizowanych i pancernych przewidywanych w ich nowej strukturze organizacyjnej klasycznych środków przeciwlotniczych.
 
2. Osłonę przeciwlotniczą obiektów organizować przez utworzenie skadrowanych do wielkości zawiązków mobilizacyjnych pododdziałów przy wytypowanych jednostkach, zapewniając równocześnie przygotowanie obsługi środków przeciwlotniczych przez żołnierzy ze stanu etatowego danej jednostki, szkolonych w drugiej specjalności. Na okres "W" przewidywać rozwinięcie omawianych pododdziałów żołnierzami rezerwy odpowiednio przygotowanymi w okresie pokoju.
 
3. Gotowość bojową pierwszych pododdziałów przeciwlotniczych osiągnąć w grudniu 1967 r., całość zamierzeń zrealizować w zasadzie do końca 1968 r.
 
4. Za włączenie nowosformowanych pododdziałów osłony przeciwlotniczej do ogólnego systemu obrony powietrznej kraju oraz ich wykorzystania w tym systemie, czynię odpowiedzialnym Dowódcę Wojsk OPK."
 
Wykonanie tych rozkazów w odniesieniu do baterii obrony przeciwlotniczej rozpoczęło się od Zarządzenia Szefa Sztabu Generalnego nr 0133/Org. z dnia 12 września 1967 roku na mocy którego w terminie do dnia 15 grudnia 1967 roku sformowano szesnaście baterii artylerii przeciwlotniczej /57mm armat/ oraz dziesięć baterii artylerii przeciwlotniczej /37mm armat/.
 
Bateria artylerii przeciwlotniczej /57mm armat/ była formowana według etatu nr 8/97. Etat nr 8/97 na czas "P" zakładał stan osobowy 5 żołnierzy (w tym 1 oficer, 1 podoficer służby zawodowej oraz 3 podoficerów służby zasadniczej), bateria taka znacznie się rozwijała na czas "W" gdyż jej stan powiększał się do 60 żołnierzy (w tym 2 oficerów, 10 podoficerów i 48 szeregowców). Wyposażenie i sprzęt bojowy baterii stanowiło 6 sztuk armat 57mm, 2 sztuki dalmierzy ZD, 2 ciągniki samochodowe średnie, 2 radiostacje UKF R-109 oraz 1 odbiornik KF R-311. W zasadzie w czasie "P" tak mała ilość obsadzonych stanowisk pozwalała jedynie na konserwację i bieżącą obsługę sprzętu bojowego i wyposażenia oraz planowanie osiągania wyższych stanów gotowości bojowej.
 
Wyposażeniem baterii były armaty 57mm, które co ciekawe służą po pewnej modernizacji do dziś w Siłach Zbrojnych RP, obecnie armaty znane są jako S-60. Armaty te weszły do użytku najpierw w ZSRR w 1950 roku, a w drugiej połowie lat 50-tych również na wyposażenie Sił Zbrojnych PRL.
Armata 57mm S-60 (zdjęcie pochodzi z https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Zagan_57_mm_armata_plot_S_60.jpg)
 
Bateria artylerii przeciwlotniczej /37mm armat/ była formowana według etatu nr 8/98. Etat nr 8/98 na czas "P" zakładał stan osobowy 5 żołnierzy (1 oficer, 1 podoficer służby zawodowej oraz 3 podoficerów służby zasadniczej), bateria na czas "W" rozwijała się do stanu 66 żołnierzy (2 oficerów, 10 podoficerów i 54 szeregowców). Wyposażenie i sprzęt bojowy stanowiło 6 sztuk armat 37mm, 1 dalmierz ZD, 2 ciągniki samochodowe średnie, 2 radiostacje UKF R-109 i 1 odbiornik KF R-311.
 
Armata 37mm znana również pod oznaczeniem 61-K była zaprojektowana jeszcze w 1939 roku w ZSRR, w Polsce pojawiła się zaraz po II wojnie światowej.
 
Armata 37mm (zdjęcie ze zbiorów własnych, Muzeum Wojska Polskiego w Kołobrzegu)
 
Każda z baterii była sformowana przy większej jednostce, której później operacyjnie podlegała, jak można zauważyć baterie 57mm armat formowano początkowo przy jednostkach obrony przeciwlotniczych jak dywizjonach ogniowych i technicznych OPK oraz pułkach artylerii Wojsk OPL, natomiast baterie 37mm armat formowano przy pułkach lotnictwa (pierwsze 10 baterii przy pułkach lotnictwa myśliwskiego), można stwierdzić że baterie formowane przy pułkach stanowiły stacjonarną obronę przeciwlotniczą lotnisk.
 
Poniżej tabela formowania pierwszej grupy baterii formowanych na mocy Zarządzenia Szefa Sztabu Generalnego nr 0133/Org. z dnia 12.09.1967 r.
 
Nazwa pododdziału Nr etatu Jednostka formująca Miejsce postoju OW
1 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 1 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego OPK Mińsk Mazowiecki WOW
2 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 9 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego OPK Debrzno POW
3 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 25 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego OPK Pruszcz Gdański POW
4 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 26 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego OPK Zegrze Pomorskie POW
5 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 28 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego OPK Słupsk POW
6 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 34 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego OPK Babie Doły POW
7 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 39 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego OPK Mierzęcice ŚOW
8 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 45 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego OPK Babimost ŚOW
9 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 62 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego OPK Krzesiny ŚOW
10 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 2 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego Goleniów POW
75 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /57mm armat/ 8/97 21 Dywizjon Ogniowy OPK Puck POW
76 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /57mm armat/ 8/97 22 Dywizjon Ogniowy OPK Hel POW
77 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /57mm armat/ 8/97 23 Dywizjon Ogniowy OPK Sobieszewo POW
78 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /57mm armat/ 8/97 24 Dywizjon Ogniowy OPK Żukowo POW
79 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /57mm armat/ 8/97 25 Dywizjon Ogniowy OPK Dąbrówka POW
80 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /57mm armat/ 8/97 26 Dywizjon Techniczny OPK Nowy Dwór Gdański POW
81 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /57mm armat/ 8/97 28 Dywizjon Ogniowy OPK Dopiewo ŚOW
82 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /57mm armat/ 8/97 29 Dywizjon Ogniowy OPK Pamiątkowo ŚOW
83 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /57mm armat/ 8/97 30 Dywizjon Ogniowy OPK Murowana Goślina ŚOW
84 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /57mm armat/ 8/97 31 Dywizjon Ogniowy OPK Kórnik ŚOW
85 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /57mm armat/ 8/97 32 Dywizjon Techniczny OPK Biedrusko ŚOW
86 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /57mm armat/ 8/97 36 Dywizjon Ogniowy OPK Szczecin-Pogodno POW
87 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /57mm armat/ 8/97 37 Dywizjon Ogniowy OPK Glicko POW
88 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /57mm armat/ 8/97 38 Dywizjon Ogniowy OPK Stargard Szczeciński POW
89 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /57mm armat/ 8/97 39 Dywizjon Ogniowy OPK Gryfino POW
90 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /57mm armat/ 8/97 65 Pułk Artylerii Wojsk OPL Warcisław k/Trzebiatowa POW
 
Poniżej również ten pierwszy etap formowania baterii artylerii przeciwlotniczej na mapie. Kolorem czerwonym zaznaczone są baterie 57mm armat, a niebieskim baterie 37mm armat. Wyraźnie widać że postanowiono rozpocząć proces wzmacniania obrony przeciwlotniczej od zgrupowania 4 Brygady Artylerii OPK w rejonie Trójmiasta, 26 Brygady Artylerii OPK w rejonie Szczecina oraz 14 Samodzielnego Pułku Artylerii OPL w rejonie Poznania oraz lotnisk pułków lotnictwa myśliwskiego OPK (z wyjątkiem pułku z Goleniowa, który był jednostką lotnictwa operacyjnego).
 
etap1
Dyslokacja baterii artylerii przeciwlotniczej po sformowaniu ich w 1 etapie pod koniec 1967 roku. (mapa opracowana z wykorzystaniem map www.openstreetmap.org)(kliknij na mapę aby powiększyć)
 
Proces rozwijania baterii osłonowych kontynuowany był w 1968 roku, czego wynikiem było Zarządzenie Szefa Sztabu Generalnego nr 0105/Org. z dnia 8 lipca 1968 roku nakazujące by w terminie do 15 grudnia 1968 roku sformować kolejne trzydzieści siedem baterii artylerii przeciwlotniczej 37mm armat. Co warto zauważyć przy niektórych lotniskach sformowano po dwie baterie oraz część baterii była przeznaczona do ochrony kluczowych składnic.
 
Poniżej tabela formowania baterii formowanych na mocy Zarządzenia Szefa Sztabu Generalnego nr 0105/Org. z dnia 8.07.1968 r.
 
Nazwa pododdziału Nr etatu Jednostka formująca Miejsce postoju OW
11 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 10 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego OPK Łask POW
12 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 13 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego OPK Łęczyca POW
13 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 11 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego OPK Wrocław ŚOW
14 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 1 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego OPK Mińsk Mazowiecki WOW
15 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 15 Składnica Materiałów Pędnych i Smarów /OPK/ Gardeja POW
16 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 26 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego OPK Zegrze Pomorskie POW
17 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 28 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego OPK Słupsk POW
18 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 34 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego OPK Babie Doły POW
19 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 39 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego OPK Mierzęcice ŚOW
20 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 45 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego OPK Babimost ŚOW
21 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 62 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego OPK Krzesiny ŚOW
22 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 7 Pułk Lotnictwa Myśliwsko-Szturmowego Cewice POW
23 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 7 Brygada Lotnictwa Bombowego Powidz ŚOW
24 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 7 Brygada Lotnictwa Bombowego Powidz ŚOW
25 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 41 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego Malbork POW
26 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 40 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego Świdwin POW
27 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 6 Pułk Lotnictwa Myśliwsko-Szturmowego Piła ŚOW
28 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 51 Pułk Lotnictwa Myśliwsko-Szturmowego Piła ŚOW
29 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 8 Pułk Lotnictwa Myśliwsko-Szturmowego Mirosławiec POW
30 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 21 Pułk Lotnictwa Rozpoznania Taktycznego i Artyleryjskiego Sochaczew WOW
31 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 32 Pułk Lotnictwa Rozpoznania Taktycznego i Artyleryjskiego Sochaczew WOW
32 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 56 Pułk Śmigłowców Inowrocław POW
33 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 47 Pułk Lotnictwa Łącznikowo-Sanitarnego Modlin WOW
34 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 36 Samodzielny Specjalny Pułk Lotniczy Warszawa-Okęcie POW
35 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 58 Pułk Szkolno-Bojowy Dęblin WOW
36 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 58 Pułk Szkolno-Bojowy Dęblin WOW
37 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 61 Pułk Szkolno-Bojowy Nowe Miasto n/Pilicą POW
38 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 61 Pułk Szkolno-Bojowy Nowe Miasto n/Pilicą POW
39 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 60 Pułk Szkolny Radom WOW
40 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 66 Pułk Szkolny Tomaszów Mazowiecki POW
41 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 Centralne Stanowisko Dowodzenia Dowództwa WOPK Warszawa-Pyry WOW
42 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 Wydział Administracyjno-Gospodarczy 1 Korpusu OPK Warszawa-Babice WOW
43 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 12 Pułk Radiotechniczny Gdynia-Grabówek POW
44 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 Centrum Szkolenia Specjalistów Artylerii i Radiotechniki Bemowo Piskie WOW
45 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 Centrum Szkolenia Specjalistów Artylerii i Radiotechniki Bemowo Piskie WOW
46 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 3 Centralny Skład Amunicji Szeroki Bór WOW
47 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 8/98 34 Centralna Składnica Materiałów Pędnych i Smarów Warcisław k/Trzebiatowa POW
 
Jak łatwo zauważyć w 2 etapie rozwijania osłonowych środków obrony przeciwlotniczej skupiono się głównie na lotniskach, decydując się nawet na dwie baterie na niektóre z obiektów, ale również warto zauważyć że wzmocniono obrony przeciwlotniczą kluczowych obiektów jak centra dowodzenia, składnice oraz ośrodek szkolenia.
 
Dyslokacja baterii artylerii przeciwlotniczej na koniec 1968 roku. (mapa opracowana z wykorzystaniem map www.openstreetmap.org)(kliknij na mapę aby powiększyć)
 
Ciekawostką jest że Zarządzeniem Szefa Sztabu Generalnego nr 0130/Org. z dnia 14 września 1968 r. zmieniono numer porządkowy 29 Baterii Artylerii Przeciwlotniczej formującej się przy 8 plmsz w Mirosławcu, baterię przemianowano na 48 Baterię Artylerii Przeciwlotniczej (na mapie jeszcze oznaczyliśmy ją jako 29.). Co prawda w zarządzeniu tym nie jest wyjaśnione dlaczego doszło do takiej zmiany, ale możemy się domyślić że wynikło to z tego że w tym czasie biorąc pod uwagę całe Siły Zbrojne PRL istniała już 29 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej jako pododdział 7 Dywizji Desantowej, wobec czego aby uniknąć nieporozumień zadecydowano by ten numer zmienić.
 
Z dniem 1 stycznia 1969 roku zmieniono numerację etatów i tak etat nr 8/97 został przenumerowany na 32/015, a etat nr 8/98 na 32/016.
 
Niedługo potem na mocy Zarządzenia Szefa Sztabu Generalnego nr 01/Org. z dnia 14 stycznia 1969 r. dokonano zmiany dyslokacji 21 Pułku Lotnictwa Rozpoznania Taktycznego i Artyleryjskiego z m. Sochaczew do m. Powidz, w związku z tym 30 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej funkcjonująca przy 21 pułku również zmieniła miejsce postoju. Warto odnotować że w tym momencie w Powidzu była to już trzecia bateria osłonowa.
 
Zarządzeniem Szefa Sztabu Generalnego nr 024/Org. z dnia 27 marca 1969 r. dokonano korekty w drugim etapie formowania baterii osłonowych, korekta dotyczyła formowania 34 Baterii Artylerii Przeciwlotniczej, która pierwotnie miała być formowana na lotnisku Warszawa-Okęcie przy 36 Samodzielnym Specjalnym Pułku Lotniczym, w tym zarządzeniu zmieniono miejsce formowania na Toruń przy 14 Składnicy Uzbrojenia, Sprzętu Radiotechnicznego i Łączności WOPK.
 
Kolejne zmiany to Zarządzenie Szefa Sztabu Generalnego nr 063/Org. z dnia 5 września 1969 r. w którym dokonano dużych zmian w jednostkach lotniczych, w wyniku tych zmian, przedyslokowano 20 Baterię Artylerii Przeciwlotniczej z m. Babimost do m. Kraków-Balice i podporządkowano ją pod 13 Pułk Lotnictwa Transportowego, natomiast 28 Baterię Artylerii Przeciwlotniczej przeniesiono z m. Piła do m. Bydgoszcz i podporządkowano pod 3 Pomorski Pułk Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego. Zmiany organizacyjno-dyslokacyjne miały by zakończone do 1 listopada 1969 roku.
 
W celu wzmocnienia osłony przeciwlotniczej jednostek rakietowych proces rozwijania baterii osłonowych kontynuowany był w 1970 roku, czego wynikiem było Zarządzenie Szefa Sztabu Generalnego nr 06/Org. z dnia 26 stycznia 1970 roku nakazujące by w terminie do 30 grudnia 1970 roku sformować kolejne dwanaście baterii artylerii przeciwlotniczej 37mm armat.
 
Poniżej tabela formowania baterii formowanych na mocy Zarządzenia Szefa Sztabu Generalnego nr 06/Org. z dnia 26.01.1970 r.
 
Nazwa pododdziału Nr etatu Jednostka formująca Miejsce postoju OW
49 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 2 Dywizjon Ogniowy OPK Dębina WOW
50 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 3 Dywizjon Ogniowy OPK Nadarzyn WOW
51 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 6 Dywizjon Ogniowy OPK Nasielsk WOW
52 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 8 Dywizjon Ogniowy OPK Lesznowola WOW
53 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 9 Dywizjon Ogniowy OPK Teresin WOW
54 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 40 Dywizjon Ogniowy OPK Kołczewo POW
55 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 41 Dywizjon Ogniowy OPK Mrzeżyno POW
56 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 42 Dywizjon Ogniowy OPK Ustronie Morskie POW
57 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 43 Dywizjon Ogniowy OPK Darłowo POW
58 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 44 Dywizjon Ogniowy OPK Ustka POW
59 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 45 Dywizjon Ogniowy OPK Smołdzino POW
60 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 46 Dywizjon Ogniowy OPK Lubiatowo POW
 
Poniżej również mapa wg stanu na koniec 1970 roku, czyli już po sformowaniu baterii trzeciego etapu.
 
Dyslokacja baterii artylerii przeciwlotniczej na koniec 1970 roku. (mapa opracowana z wykorzystaniem map www.openstreetmap.org)(kliknij na mapę aby powiększyć)
 
Kolejny już można powiedzieć 4 etap rozwijania baterii osłonowych wykonano w 1971 roku, na podstawie Zarządzenia Szefa Sztabu Generalnego nr 0030/Org. z dnia 18 czerwca 1971 r. zdecydowano o formowaniu w terminie do 1 kwietnia 1972 roku kolejnych piętnastu baterii artylerii przeciwlotniczej /37mm armat/ według etatu nr 32/016.
 
Poniżej tabela formowania baterii formowanych na mocy Zarządzenia Szefa Sztabu Generalnego nr 0030/Org. z dnia 18.06.1971 r.
 
Nazwa pododdziału Nr etatu Jednostka formująca Miejsce postoju OW
61 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 4 Dywizjon Ogniowy OPK Baniocha WOW
62 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 5 Dywizjon Ogniowy OPK Słupno WOW
63 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 7 Dywizjon Ogniowy OPK Pustelnik WOW
64 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 1 Dywizjon Techniczny OPK Książenice WOW
65 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 10 Dywizjon Techniczny OPK Struga WOW
66 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 11 Dywizjon Ogniowy OPK Kuźnia Raciborska ŚOW
67 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 12 Dywizjon Ogniowy OPK Olszowa k/Strzelec Opolskich ŚOW
68 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 13 Dywizjon Ogniowy OPK Krupski Młyn k/Lublińca ŚOW
69 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 14 Dywizjon Ogniowy OPK Woźniki ŚOW
70 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 15 Dywizjon Ogniowy OPK Zawiercie ŚOW
71 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 16 Dywizjon Ogniowy OPK Bukowno ŚOW
72 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 17 Dywizjon Ogniowy OPK Libiąż ŚOW
73 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 18 Dywizjon Ogniowy OPK Kobiór ŚOW
74 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 19 Dywizjon Techniczny OPK Gliwice ŚOW
100 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 20 Dywizjon Techniczny OPK Hutki k/Olkusza ŚOW
 
Jak wskazuje tabela 4 etap formowania skupiony był na osłonie wojsk rakietowych w obrębie Warszawy oraz Górnego Śląska.
 
Poniżej dyslokacja baterii osłonowych po wykonaniu Zarządzenia Szefa Sztabu Generalnego nr 0030/Org. z dnia 18.06.1971 r.
 
Dyslokacja baterii artylerii przeciwlotniczej po wykonaniu 4 etapu formowania w 1971 roku (mapa opracowana z wykorzystaniem map www.openstreetmap.org)(kliknij na mapę aby powiększyć)
 
Jak się okazało niedługo doformowano jeszcze Zarządzeniem Szefa Sztabu Generalnego nr 047/Org. z dnia 28 sierpnia 1971 r. 92 Baterię Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ w terminie do 30 listopada 1971 r., baterię sformowano przy Komendzie Portu Wojennego Świnoujście.
 
W połowie 1972 roku do siatki baterii osłonowych dołączyły kolejne baterie. Zarządzeniem Szefa Sztabu Generalnego nr 033/Org. z dnia 13 czerwca 1972 r. dokonano zmian etatowych w samodzielnych pułkach artylerii OPK uzyskując po tych zmianach 37mm armaty przeciwlotnicze oraz 57mm armaty przeciwlotnicze, wobec czego postanowiono nadwyżki uzbrojenia wykorzystać na sformownanie nowych baterii osłonowych, które sformowano tym zarządzeniem.
 
Poniżej tabela formowania baterii formowanych na mocy Zarządzenia Szefa Sztabu Generalnego nr 033/Org. z dnia 13.06.1972 r.
 
Nazwa pododdziału Nr etatu Jednostka formująca Miejsce postoju OW
101 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 Dowództwo 2 Korpusu OPK Bydgoszcz POW
102 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 10 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego Łask POW
103 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 7 Samodzielny Batalion Radiotechniczny Łódź POW
104 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 Dowództwo 3 Korpusu OPK Wrocław ŚOW
105 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 11 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego Wrocław ŚOW
106 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 19 Pułk Radiotechniczny Radzionków ŚOW
107 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 3 Pomorski Pułk Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego Bydgoszcz POW
 
To nie był koniec formowania nowych baterii w 1972 roku, kolejną sformowano Zarządzeniem Szefa Sztabu Generalnego nr 039/Org. z dnia 16 czerwca 1972 r., była to 93 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ w m. Gdynia-Demptowo przy Bazie Technicznej Marynarki Wojennej. Termin sformowania określono na 30 września 1972 roku. 
 
Następnie na mocy Zarządzenia Szefa Sztabu Generalnego nr 086/Org. z dnia 12 grudnia 1972 r., w terminie do dnia 1 kwietnia 1973 roku sformowano 108 Baterię Artylerii Przeciwlotniczej /57mm armat/ w m.Gryfice przy Dowództwie 26 Brygady Artylerii OPK. Tym samym dokumentem dokonano również przezbrojenia i przeformowania 54, 55, 56 i 57 baterii artylerii przeciwlotniczej z 37mm armat przeciwlotniczych na 57mm armaty przeciwlotnicze. 
 
Poniżej mapa ze stanem dyslokacji i organizacji baterii po wykonaniu dokumentów organizacyjnych w 1972 roku.
 
Dyslokacja baterii artylerii przeciwlotniczej po wykonaniu zarządzeń organizacyjnych z 1972 roku (mapa opracowana z wykorzystaniem map www.openstreetmap.org)(kliknij na mapę aby powiększyć)
 
W roku 1973 także dokonano pewnych formowań i zmian organizacyjnych w obrębie baterii osłonowych. Na początek Zarządzenie Szefa Sztabu Generalnego nr 021/Org. z dnia 24 lutego 1973 r., dokumentem tym sformowano 94 Baterię Artylerii Przeciwlotniczej w m. Cewice przy 7 Pułku Lotnictwa Myśliwsko-Szturmowego. Termin sformowania wyznaczono na 1 października 1973 roku. 
 
Na podstawie Zarządzenia Szefa Sztabu Generalnego nr 058/Org. z dnia 16 sierpnia 1973 r., zmieniło się podporządkowanie 42 Baterii Artylerii Przeciwlotniczej, bateria przeszła w podporządkowanie 4 Bazy Lotniczej. 
 
Zarządzeniem Szefa Sztabu Generalnego nr 061/Org. z dnia 11 września 1973 r., w terminie do 31 maja 1974 r. sformowano kolejne baterie osłonowe które wymieniamy w tabeli poniżej.
 
Nazwa pododdziału Nr etatu Jednostka formująca Miejsce postoju OW
109 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 35 Batalion Radiotechniczny Pietrzykowice ŚOW
110 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 32 Batalion Radiotechniczny Szczawno ŚOW
111 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 22 Batalion Radiotechniczny Chojnice POW
 
Równocześnie tym samym zarządzeniem 106 Baterię Artylerii Przeciwlotniczej podporządkowano pod 33 Batalion Radiotechniczny, a w związku z przebazowaniem 7 Batalionu Radiotechnicznego z Łodzi do Łasku, przebazowaniu podlegała również 103 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej.
 
Zarządzeniem Szefa Sztabu Generalnego nr 029/Org. z dnia 12 marca 1974 roku, w terminie do dnia 1 października 1974 r. sformowano następujące baterie osłonowe.
 
Nazwa pododdziału Nr etatu Jednostka formująca Miejsce postoju OW
112 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/038 43 Dywizjon Ogniowy OPK Darłowo POW
113 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/038 Komenda Portu Wojennego Gdynia Gdynia-Oksywie POW
114 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/038 42 Dywizjon Ogniowy OPK Ustronie Morskie POW
115 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/028 7 Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej Hel POW
 
Równocześnie tym samym zarządzeniem przeformowano 92 Baterię Artylerii Przeciwlotniczej z etatu nr 32/016 na etat 32/038. Etat nr 32/038 był etatem wojenno-pokojowym o stanie na czas "P" 16 żołnierzy oraz na czas "W" 121 żołnierzy.
 
Zarządzeniem Szefa Sztabu Generalnego nr 050/Org. z dnia 29 czerwca 1974 roku, w terminie do dnia 28 lutego 1975 r. sformowano kolejne baterie osłonowe.
 
Nazwa pododdziału Nr etatu Jednostka formująca Miejsce postoju OW
116 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 23 Batalion Radiotechniczny Słupsk POW
117 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 27 Batalion Radiotechniczny Witkowo POW
118 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/ 32/016 21 Batalion Radiotechniczny Władysławowo POW
 
Zarządzeniem tym zmieniono również podporządkowanie 43 Baterii Artylerii Przeciwlotniczej pod Dowództwo 4 Brygady Artylerii OPK.
 
Ostatnią sformowaną od podstaw baterią osłonową była 119 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej sformowana według etatu nr 32/016 w m. Lipowiec przy 8 Batalionie Radiotechnicznym. Baterię sformowano w terminie do dnia 1 marca 1976 roku na podstawie Zarządzenia Szefa Sztabu Generalnego nr 042/Org. z dnia 25 czerwca 1975 roku.
 
W tym okresie było to maksymalne rozwinięcie baterii osłonowych w czasie ich istnienia w Siłach Zbrojnych PRL. Poniżej na mapie prezentujemy rozmieszczenie jednostek właśnie po wykonaniu Zarządzenia Szefa Sztabu Generalnego nr 042/Org. z dnia 25.06.1975 roku.
 
Dyslokacja baterii artylerii przeciwlotniczej w czasie ich maksymalnego rozwinięcia w 1976 roku (mapa opracowana z wykorzystaniem map www.openstreetmap.org)(kliknij na mapę aby powiększyć)
 
Od tego momentu rozpoczął się proces "konsolidacji" oraz redukcji ilości baterii osłonowych. Pierwszym dokumentem zwiastującym takie zmiany było Zarządzenie Szefa Sztabu Generalnego nr 047/Org. z dnia 30 czerwca 1975 roku, na podstawie którego w terminie do 31 października 1975 roku 22 i 93 Baterie Artylerii Przeciwlotniczej przeformowano z etatu nr 32/016 na znacznie większy etat nr 32/038, zdecydowano również o rozformowaniu 94 Baterii Artylerii Przeciwlotniczej.
 
Dużą redukcję baterii osłonowych rozpoczęto od baterii 37mm armat przeciwlotniczych, ze względu na to że był to sprzęt bardziej przestarzały. Na mocy Zarządzenia Szefa Sztabu Generalnego nr 01/Org. z dnia 2 stycznia 1978 roku w terminie do 31 marca 1978 roku polecono rozformować 41, 42, 49, 50, 51, 52, 53, 61, 62, 63, 64 i 65 Baterie Artylerii Przeciwlotniczej /37mm armat/. Redukcja ta dotyczyła jak można zauważyć głównie baterii osłonowych jednostek rakietowych wokół Warszawy.
 
Poniżej na mapie rozmieszczenie baterii osłonowych po redukcji w 1978 roku.
 
Dyslokacja baterii artylerii przeciwlotniczej po redukcji w 1978 roku (mapa opracowana z wykorzystaniem map www.openstreetmap.org)(kliknij na mapę aby powiększyć)
 
Kolejna duża redukcja nastąpiła w pierwszej połowie 1981 roku na podstawie Zarządzenia Szefa Sztabu Generalnego nr 044/Org. z dnia 29 listopada 1980 roku rozformowano dwanaście kolejnych baterii osłonowych, rozformowano zarówno baterie 37mm armat jak i 57mm armat. W terminie do 31 maja 1981 roku rozformowano 43, 44, 45, 54, 55, 56, 57, 86, 87, 88, 89 i 108 Baterie Artylerii Przeciwlotniczej. Warto zauważyć że w czasie tej redukcji baterii osłonowych rozformowano baterie głównie z zachodniego wybrzeża osłaniające jednostki rakietowe. Możemy dodać że tym samym zarządzeniem do etatów części jednostek rakietowych wprowadzono przeciwlotniczej zestawy rakietowe Strzała-2M, które miały wypełnić lukę po rozformowanych bateriach osłonowych.
 
Poniżej na mapie rozmieszczenie baterii osłonowych po redukcji w 1981 roku.
 
Dyslokacja baterii artylerii przeciwlotniczej po redukcji w 1981 roku (mapa opracowana z wykorzystaniem map www.openstreetmap.org)(kliknij na mapę aby powiększyć)
 
Źródła: Materiały archiwalne CAW
Mapy: wykonanie własne na bazie map www.openstreetmap.org 
ciąg dalszy nastąpi...
Autor: Jacek Tymoczko
 
 © Copyright by www.jednostki-wojskowe.pl  Wszystkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie i publikowanie w całości oraz w części bez zgody autora zabronione. Wszystkie teksty, artykuły, fotografie, oraz pozostałe materiały zamieszczone na stronie www.jednostki-wojskowe.pl objęte są prawami autorskimi.